शेयर बजार भनेको के हो? नेपालमा सेयर किनबेच कसरी हुन्छ

सेयर कम्पनीको पुँजीको सानो भाग हो। कुनै कम्पनीको सेयर किन्दा तपाईं त्यस कम्पनीको आंशिक मालिक (सेयरधनी) बन्नुहुन्छ। कम्पनीले नाफा कमाएर लाभांश बाँडे तपाईंले हिस्सा पाउनुहुन्छ, र साधारण सभामा मतदान गर्न पाउनुहुन्छ।

नेपालमा अधिकांश साधारण सेयरको अंकित मूल्य (फेस भ्यालु) रु. १०० हुन्छ, तर बजारमा किनबेच हुने मूल्य माग र आपूर्ति अनुसार घटबढ भइरहन्छ।

• प्राथमिक बजार: कम्पनीले आईपीओ, एफपीओ वा हकप्रद सेयरमार्फत सिधै लगानीकर्तालाई नयाँ सेयर बेच्छ। आवेदन मेरो शेयर (MeroShare) वा सी-आस्बा (C-ASBA) बाट दिइन्छ।
• दोस्रो बजार: सूचीकृत भइसकेका सेयर लगानीकर्ताहरूबीच नेप्सेमा किनबेच हुन्छ। यसका लागि धितोपत्र दलाल (ब्रोकर) को टीएमएस (TMS) प्रयोग गरिन्छ।

• नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन): बजारको नियामक। आईपीओ स्वीकृति, ब्रोकर इजाजत र नियम बनाउने काम गर्छ।
• नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से): देशको एक मात्र स्टक एक्सचेन्ज, जहाँ सूचीकृत सेयरको कारोबार हुन्छ।
• सीडीएस एन्ड क्लियरिङ लिमिटेड (सीडीएससी): सेयर डिम्याट खातामा इलेक्ट्रोनिक रूपमा राख्छ र कारोबारको फछ्र्यौट गर्छ। मेरो शेयर यसैको सेवा हो।
• ब्रोकर र डिपी (निक्षेप सदस्य): ब्रोकरले किनबेच गराउँछ, डिपीले डिम्याट खाता खोलिदिन्छ।

• डिपीमा डिम्याट खाता खोल्नुहोस् र १६ अंकको बोआइडी (BOID) लिनुहोस्।
• मेरो शेयर खाता सक्रिय गराउनुहोस् र बैंकबाट सी-आस्बाको सीआरएन (CRN) लिनुहोस्।
• आईपीओमा आवेदन दिन यति नै पर्याप्त हुन्छ। सूचीकृत सेयर किनबेच गर्न ब्रोकरकहाँ खाता खोलेर टीएमएस लगइन लिनुहोस्।

नेप्से सोमबारदेखि शुक्रबारसम्म, सामान्यतया बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म खुल्छ। शनिबार, आइतबार र सार्वजनिक बिदामा बन्द रहन्छ।